Κινητικός Σχεδιασμός Vs Κινητικός Προγραμματισμός
Κινητικός Σχεδιασμός (Μotor Planning)
Είναι η γνωστική διαδικασία κατά την οποία ο εγκέφαλος οργανώνει και αλληλουχεί σκόπιμες κινήσεις. Βασίζεται στη σωστή επεξεργασία των αισθητηριακών πληροφοριών, ώστε το άτομο να μπορέσει να συλλάβει, να δομήσει και να εκτελέσει μια νέα ή μη αυτοματοποιημένη κινητική δραστηριότητα. Είναι το «τι» πρέπει να γίνει.
Παράδειγμα: «Πώς θα σκαρφαλώσω σε αυτό το δέντρο;»
Κινητικός Προγραμματισμός (Μοtor Programming)
Αφορά την ικανότητα του νευρικού συστήματος να μετατρέπει το κινητικό σχέδιο σε συγκεκριμένες νευρικές εντολές προς τους μύες.
Ο εγκέφαλος αποφασίζει:
- ποιοι μύες θα ενεργοποιηθούν
- με πόση δύναμη
- πότε και για πόσο
Είναι το «πώς» θα εκτελεστεί η κίνηση, ώστε να είναι ομαλή, ακριβής και συντονισμένη.
Με απλά λόγια:
Κινητικός Σχεδιασμός = σύλληψη της ιδέας & οργάνωση της ακολουθίας των κινήσεων
Κινητικός Προγραμματισμός = προετοιμασία & ρύθμιση των νευρομυϊκών παραμέτρων της κίνησης
Learn More
Βαρυτική Ανασφάλεια
Η βαρυτική ανασφάλεια αποτελεί μια διαταραχή ρύθμισης του αιθουσαίου συστήματος. Το παιδί με βαρυτική ανασφάλεια ερμηνεύει τα κινητικά ερεθίσματα που έχουν σχέση με τη βαρύτητα ως φοβιστικά ή απειλητικά. Κάθε φορά που τα πόδια του αφήνουν το έδαφος ή αλλάζει η θέση του κεφαλιού του, προκαλείται μια αντίδραση fight-or-flight, επειδή διαταράσσεται η συνολική του αίσθηση της θέσης του σώματός του στο χώρο.
Πιθανή εικόνα παιδιού:
- Φοβάται την κίνηση, το σκαρφάλωμα, τον εξοπλισμό της παιδικής χαράς
- Φαίνεται να δυσκολεύεται με το ανέβασμα/κατέβασμα σκάλας
- Αποφεύγει να ανασηκώνει τα πόδια του από το έδαφος
- Μοιάζει να κινείται αργά και προσεκτικά
- Φοβάται όταν το σηκώνουν ψηλά
- Προτιμά το καθιστικό παιχνίδι
- Χάνει εύκολα την ισορροπία του και πέφτει συχνά
Η εργοθεραπεία βοηθά τα παιδιά με βαρυτική ανασφάλεια να νιώσουν ασφάλεια και αυτοπεποίθηση στην κίνηση. Μέσα από παιχνίδια ισορροπίας, στροβιλισμούς, κούνιες και άλλες δραστηριότητες, τα παιδιά μαθαίνουν να προσαρμόζονται σε αλλαγές θέσης, να σταθετοποιούν το σώμα τους και να κινούνται με πιο αρμονικά. Ταυτόχρονα, η συνεργασία με γονείς και δασκάλους επιτρέπει την εφαρμογή αυτών των πρακτικών στο σπίτι και στο σχολείο, ενισχύοντας τη μάθηση και την καθημερινή λειτουργικότητα.
Learn More
Ιδέες για Δραστηριότητες Οπτικής Αντίληψης
1) Οπτική Διάκριση
- Βρες τις διαφορές
- Αντιστοίχηση εικόνας-σκιάς
- Αναζήτηση αντικειμένων σε χαοτικό φόντο (πχ. Κρυμμένα Αντικείμενα)
2) Οπτική Μνήμη
- Δείχνω Χ αντικείμενα, κρύβω το ένα και ρωτάω ποιο λείπει (Χ = η ηλικία του παιδιού)
- Κάρτες μνήμης
- Δείχνω εικόνες στη σειρά, τις κρύβω και ζητάω από το παιδί να τις βάλει με τη σειρά που έδειξα
3) Αντίληψη οπτικο-χωρικών σχέσεων
- Παζλ
- Παιχνίδια τύπου Tangram
- Κατασκευές από τουβλάκια με πρότυπο
4) Οπτική σταθερότητα σχήματος
- Βρες το ίδιο γράμμα σε διαφορετικές γραμματοσειρές
- Αναγνώριση σχημάτων σε διαφορετικό προσανατολισμό
- «Κυνήγι σχήματος»: βρες κύκλους στο δωμάτιο, τετράγωνα, τρίγωνα κλπ.
5) Οπτικό κλείσιμο
- «Συμπλήρωσε το σχήμα» – δίνω μισό σχέδιο και ζητώ από το παιδί να το ολοκληρώσει
- Παιχνίδια «μάντεψε τι είναι» με μερικώς κρυμμένες εικόνες
- «Ποιο γράμμα είναι αυτό;» – δείχνω γράμματα που λείπουν τμήματα και ζητώ από το παιδί να τα αναγνωρίσει
6) Οπτικοκινητικός Συντονισμός
- Λαβύρινθοι – με δάχτυλο ή μολύβι χωρίς να βγει από τις γραμμές
- Κόψιμο με ψαλίδι πάνω σε γραμμές, καμπύλες, σχήματα
- «Ένωσε τις τελείες»
Οπτική Αντίληψη
Οι δεξιότητες οπτικής αντίληψης συμβάλλουν ουσιαστικά στον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούμε με τον κόσμο γύρω μας. Χάρη σε αυτές μπορούμε να αναγνωρίζουμε γράμματα και σύμβολα, να διαβάζουμε, να γράφουμε αλλά και να βρίσκουμε εύκολα αντικείμενα στο περιβάλλον μας, όπως ένα παιχνίδι στο δωμάτιο.
Οπτική Αντίληψη είναι το σύνολο των δεξιοτήτων που χρησιμοποιούμε για να συλλέξουμε οπτικές πληροφορίες, να τις αναλύσουμε και να τις ερμηνεύσουμε. Δε σχετίζεται με την οπτική οξύτητα (το “πόσο καλά βλέπουμε”), αλλά με το πώς ο εγκέφαλος επεξεργάζεται αυτό που βλέπουν τα μάτια μας. Είναι η ικανότητα να κατανοούμε τι βλέπουμε, να οργανώνουμε τις πληροφορίες και να δίνουμε νόημα σε σχήματα, σύμβολα, γράμματα και αντικείμενα.
Η οπτική αντίληψη είναι απαραίτητη για:
– Ανάγνωση και γραφή.
– Κατανόηση μαθηματικών συμβόλων.
– Αντιγραφή από τον πίνακα.
– Οργάνωση στον γραπτό λόγο.
– Προσανατολισμό στον χώρο (δεξιά–αριστερά).
– Συμμετοχή σε παιχνίδια και αθλητικές δραστηριότητες.
– Εντοπισμό αντικειμένων στο περιβάλλον.
– Λύση παζλ και άλλων οπτικοχωρικών δραστηριοτήτων.
Χωρίς επαρκείς οπτικοαντιληπτικές δεξιότητες, η μάθηση μπορεί να είναι πιο αργή, το παιδί να κουράζεται εύκολα και να δυσκολεύεται σε σχολικές και καθημερινές δραστηριότητες.
Τύποι Οπτικής Αντίληψης
1) Οπτική Προσοχή – Η ικανότητα να επικεντρωνόμαστε στην οπτική πληροφορία που μας ενδιαφέρει αγνοώντας τα υπόλοιπα οπτικά ερεθίσματα.
2) Οπτική Διάκριση – Η ικανότητα να προσδιορίζουμε τα ακριβή χαρακτηριστικά δυο όμοιων μορφών.
3) Οπτική Μνήμη – Η ικανότητα να θυμόμαστε οπτικό υλικό.
4) Οπτικοχωρικές σχέσεις – Η ικανότητα να κατανοούμε τον προσανατολισμό και τη θέση των αντικειμένων,
καθώς και του εαυτού μας στον χώρο.
5) Οπτικοδιαδοχική Μνήμη – Η ικανότητα να βλέπουμε και να επαναφέρουμε στη μνήμη μας μια αλληλουχία από στοιχεία με τη σειρά που παρουσιάστηκαν.
6) Οπτική διάκριση εικόνας-φόντου – Η ικανότητα να εντοπίζουμε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο ή μια μορφή μέσα από ένα πολύπλοκο φόντο.
7) Οπτική σταθερότητα σχήματος – Η ικανότητα να αναγνωρίζουμε ένα αντικείμενο ακόμα και αν διαφέρει σε σχήμα, μέγεθος, υλικό ή τοποθεσία.
8) Οπτικό κλείσιμο – Η ικανότητα να αναγνωρίζουμε ένα σχέδιο ή ένα αντικείμενο από το οποίο λείπουν κομμάτια ή παρουσιάζονται ημιτελή.
9) Οπτικοκινητική ολοκλήρωση – H ικανότητα να εντάσσoυμε την οπτική πληροφορία στις κινήσεις που αφορούν τη λεπτή κινητικότητα.
Πώς καταλαβαίνουμε ότι ένα παιδί μπορεί να έχει δυσκολίες στην οπτική αντίληψη;
Κάποιες ενδείξεις είναι:
– Δυσκολεύεται να μάθει γράμματα/αριθμούς
– Αντιστρέφει γράμματα ή αριθμούς (π.χ. 6-9)
– Αργεί να αντιγράψει από τον πίνακα
– Χάνεται στη σειρά όταν διαβάζει
– Δυσκολεύεται να εντοπίσει αντικείμενα (π.χ. μέσα στην τσάντα ή στο γραφείο)
– Αποφεύγει παζλ ή κατασκευές
– Δυσκολεύεται να οργανώσει τον χώρο εργασίας του
– Μπερδεύεται στη διάταξη: δεξιά – αριστερά – πάνω – κάτω
– Δεν θυμάται οπτικές πληροφορίες (π.χ. οδηγίες με εικόνες)
– Χάνει λεπτομέρειες σε εικόνες ή κείμενα
– Δυσκολεύεται στην αντιγραφή σχημάτων
Συμμετρικό Τονικό Αυχενικό Αντανακλαστικό (STNR)
Symetrical Tonic Neck Reflex (STNR)
Τι είναι;
Το Συμμετρικό Τονικό Αυχενικό Αντανακλαστικό είναι ένα πρωτογενές αντανακλαστικό που εμφανίζεται περίπου στους 6-9 μήνες και εξαλείφεται φυσιολογικά στους 11-12 μήνες. Είναι ένα μεταβατικό αντανακλαστικό που βοηθάει το μωρό να περάσει στην τετραποδική στήριξη και να προετοιμαστεί για το μπουσούλημα.
Πώς εκδηλώνεται φυσιολογικά;
- Όταν το κεφάλι σηκώνεται-> οι βραχίονες εκτείνονται και τα πόδια λυγίζουν.
- Όταν το κεφάλι χαμηλώνει προς τα κάτω-> οι βραχίονες λυγίζουν και τα πόδια
εκτείνονται.
Το αντανακλαστικό αυτό βοηθάει το παιδί να χρησιμοποιεί το άνω και κάτω μέρος του σώματος του ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. Αυτό είναι σημαντικό για:
- τη στάση του σώματος
- τον οπτικοκινητικό συντονισμό
- τη συγκέντρωση
Όταν το STNR παραμένει ενεργό μετά το 1ο έτος:
Σύμφωνα με έρευνα (Gieysztor et al., 2016) που πραγματοποιήθηκε το 2016 σε παιδιά 4-6 ετών, εάν τα πρωτογενή αντανακλαστικά παραμείνουν ενεργά για μεγάλο διάστημα, μπορεί να έχουν αντίκτυπο στη φυσιολογική ανάπτυξη και να συμβάλλουν σε μελλοντικές κοινωνικές και μαθησιακές δυσκολίες. (link: Persistence of primitive reflexes and associated motor problems in healthy preschool children – PMC)
Ενεργό STNR και Στασικός Έλεγχος
Ένα παιδί με ενεργό STNR πιθανό να έχει χαμηλό μυϊκό τόνο. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε φτωχό στασικό έλεγχο καθώς το παιδί μαθαίνει να στέκεται ή να κάθεται μόνο του. Συχνά, μπορεί να προτιμά να ξαπλώνει στο πάτωμα για να κάνει τις εργασίες του ή για να δει τηλεόραση, αφού η καθιστή θέση δεν είναι τόσο βολική για εκείνο.
Πιθανή εικόνα παιδιού με ενεργό το STNR:
- Δυσκολεύεται να διατηρήσει σωστή στάση στο θρανίο.
- Προτιμά να κάθεται σε θέση W στο πάτωμα.
- Συχνά σκύβει πολύ κοντά στο θρανίο ή στηρίζει το κεφάλι με το χέρι.
- Κουράζεται εύκολα σε δραστηριότητες γραφείου.
- Κινεί ολόκληρο το σώμα όταν προσπαθεί να γράψει.
- Δυσκολεύεται να εστιάσει οπτικά ή να αντιγράψει από τον πίνακα.
5 πράγματα που δεν ήξερες για το πώς κρατά το παιδί σου το μολύβι
1) Η σύλληψη του μολυβιού δεν είναι πάντα ξεκάθαρη.
Τα παιδιά συνήθως περνούν στάδια — από την κίνηση του ώμου, στην κίνηση του αντιβραχίου και του καρπού και μετά των δαχτύλων. Αυτό δείχνει σταδιακή ανάπτυξη δύναμης και λεπτών κινητικών δεξιοτήτων. Σε παιδιά με κινητικές, γνωστικές ή νευροαναπτυξιακές δυσκολίες, η εξέλιξη αυτή μπορεί να καθυστερήσει ή να ακολουθήσει διαφορετική πορεία.
2) Λιγότερες οθόνες, περισσότερο παιχνίδι με τα χέρια.
Όταν τα μικρά παιδιά περνούν χρόνο κρατώντας συσκευές, χάνουν ευκαιρίες να αναπτύξουν δεξιότητες μέσα από το παιχνίδι με τα χέρια τους. Ακόμα, το χέρι τους μένει “κλειδωμένο” σε μία μόνο στάση, εκτελώντας συγκεκριμένες κινήσεις με τα δάχτυλα. Έτσι, ενισχύεται υπερβολικά ένα μικρό μέρος του χεριού, ενώ περιορίζεται η ευκαιρία να αναπτυχθούν δεξιότητες όπως η ακρίβεια, η ευλυγισία, η δύναμη και ο έλεγχος των δαχτύλων.
3) Το πιο σημαντικό είναι η λειτουργική γραφή, όχι η «τέλεια» λαβή.
Πολλά παιδιά κρατούν το μολύβι με διαφορετικούς τρόπους — και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό! Δε χρειάζεται όλα να χρησιμοποιούν την «κλασική» τρίποδη λαβή για να γράφουν σωστά. Αν το παιδί μπορεί να γράφει ευανάγνωστα και χωρίς δυσφορία, τότε το πιάσιμό του θεωρείται λειτουργικό.
4) Πριν το μολύβι, έρχεται το παιχνίδι.
Η σωστή λαβή δε μαθαίνεται μόνο με εξάσκηση στη γραφή — χτίζεται μέσα από την κίνηση και το παιχνίδι. Όταν το παιδί σκαρφαλώνει, παίζει με πλαστελίνη, ζωγραφίζει ή μπουσουλά, δυναμώνει σταδιακά τους ώμους, τα χέρια και τα δάχτυλά του. Αυτές οι δραστηριότητες προσφέρουν σταθερότητα, δύναμη και έλεγχο — όλα όσα χρειάζεται για να κρατά το μολύβι με άνεση και ακρίβεια. Το παιχνίδι είναι, λοιπόν, η πιο φυσική “άσκηση” για να προετοιμάσει το παιδί για τη γραφή, χωρίς πίεση, αλλά με χαρά και δημιουργικότητα.
5) Μη βιάζεστε για την τέλεια σύλληψη μολυβιού.
Πολλά παιδιά πιέζονται να κρατούν το μολύβι με τον “ιδανικό” τρόπο πολύ νωρίς, πριν είναι αναπτυξιακά έτοιμα. Στο νηπιαγωγείο και στις πρώτες τάξεις, η εκμάθηση γραμμάτων συχνά προηγείται της φυσικής ικανότητας του παιδιού να χειριστεί το μολύβι με ακρίβεια. Είναι απολύτως φυσιολογικό να βλέπουμε μη «τέλεια» σύλληψη στις πρώτες τάξεις. Σημασία έχει να συνεχίζουμε να προσφέρουμε δραστηριότητες λεπτής κίνησης, παιχνίδι και εμπειρίες με τα χέρια, ώστε η λαβή να εξελιχθεί φυσικά και λειτουργικά με τον καιρό.
Εργαζόμενη Μνήμη
Τι είναι η Εργαζόμενη Μνήμη και γιατί επηρεάζει τη μάθηση, τη συγκέντρωση και την καθημερινότητα του παιδιού;
Η εργαζόμενη μνήμη είναι η ικανότητα του εγκεφάλου να συγκρατεί και να επεξεργάζεται πληροφορίες για μικρό χρονικό διάστημα, προκειμένου να ολοκληρώσει μια εργασία. Δεν είναι απλώς «μνήμη», αλλά ένα ενεργό σύστημα που μας βοηθά να σκεφτόμαστε, να καταλαβαίνουμε και να ενεργούμε με βάση προσωρινές πληροφορίες.
Παραδείγματα εργαζόμενης μνήμης:
– Κρατώ στο νου μου έναν αριθμό τηλεφώνου για λίγα δευτερόλεπτα
– Θυμάμαι μια οδηγία για να την εφαρμόσω
– Κρατώ στην άκρη μια ιδέα όσο γράφω κάτι άλλο
Για τα παιδιά, η εργαζόμενη μνήμη είναι απαραίτητη για:
– Κατανόηση και εκτέλεση οδηγιών πολλαπλών βημάτων
– Αντιγραφή από τον πίνακα
– Συγκράτηση πληροφοριών κατά την ανάγνωση ή τη γραφή
– Οργάνωση της σκέψης
– Αυτορρύθμιση και διαχείριση συμπεριφοράς
– Μαθηματική σκέψη
Ενδείξεις ότι το παιδί δυσκολεύεται με την εργαζόμενη μνήμη:
– Ξεχνά γρήγορα τις οδηγίες
– Μπερδεύεται σε δραστηριότητες με πολλά βήματα
– Χάνει τη σειρά του σε συζητήσεις ή στην τάξη
– Χρειάζεται συχνές υπενθυμίσεις
– Παρουσιάζει μαθησιακές δυσκολίες
– Δείχνει διάσπαση, χωρίς απαραίτητα να έχει ΔΕΠΥ
Ενδοδεκτικότητα: Τι είναι & προκλήσεις που αντιμετωπίζει ένα παιδί
Τι είναι η ενδοδεκτικότητα;
Είναι η αίσθηση που μας βοηθάει να κατανοούμε τι συμβαίνει μέσα στο σώμα μας. Υποδοχείς στα εσωτερικά όργανα, όπως και στο δέρμα μας, στέλνουν πληροφορίες για το εσωτερικό του σώματος στον εγκέφαλο. Έτσι, έχουμε τη δυνατότητα να κατανοήσουμε και να ρυθμίσουμε ζωτικές λειτουργίες όπως είναι η αναπνοή, η θερμοκρασία του σώματος, ο καρδιακός παλμός, η πείνα, η δίψα, η ανάγκη για τουαλέτα κ.α.
Η σωστή επεξεργασία των ενδοδεκτικών σημάτων βοηθά το άτομο να:
– Αναγνωρίζει και ικανοποιεί βασικές σωματικές ανάγκες
– Ρυθμίζει συναισθήματα και συμπεριφορές
– Έχει επίγνωση του τι νιώθει και γιατί το νιώθει
– Αναγνωρίζει πότε να σταματήσει ή να ξεκινήσει κάποια δραστηριότητα (π.χ. ξεκούραση, φαγητό, άσκηση)
Ένα παιδί με δυσκολίες στην ενδοδεκτικότητα μπορεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις όπως:
Σωματικές δυσκολίες
– Δεν αναγνωρίζει εύκολα πότε πεινάει ή χόρτασε → μπορεί να τρώει υπερβολικά ή πολύ λίγο.
– Δυσκολεύεται να αντιληφθεί πότε διψάει.
– Δυσκολία να καταλάβει πότε χρειάζεται τουαλέτα.
– Μπορεί να μην παρατηρεί πότε κουράζεται και να συνεχίζει μέχρι εξάντλησης.
Συναισθηματικές δυσκολίες
– Δυσκολία στη ρύθμιση συναισθημάτων, γιατί δεν αναγνωρίζει τα «σήματα» που σχετίζονται με αυτά (π.χ. σφίξιμο στο στήθος με άγχος).
– Μπερδεύει τα σωματικά σήματα με τα συναισθηματικά (π.χ. νιώθει πείνα αλλά νομίζει ότι είναι θυμός).
Συμπεριφορικές δυσκολίες
– Μπορεί να φαίνεται απρόσεκτο ή «αδιάφορο» για βασικές ανάγκες του.
– Δυσκολία να συμμετάσχει σε δραστηριότητες που απαιτούν σωματική επίγνωση (π.χ. γιόγκα, αθλήματα).
– Πιο συχνά ξεσπάσματα, γιατί δεν μπορεί να εντοπίσει τι πραγματικά το ενοχλεί.
Μαθησιακές και κοινωνικές επιπτώσεις
– Δυσκολία συγκέντρωσης στο σχολείο (π.χ. γιατί πεινάει αλλά δεν το καταλαβαίνει).
– Δυσκολία να εκφράσει τι νιώθει σε φίλους, γονείς ή δασκάλους.
– Μπορεί να παρερμηνευθεί η συμπεριφορά του ως «τεμπελιά» ή «ανυπακοή».
English 
Greek